ساتنا چیست؟
اين نرم افراز جهت مبادلات پيام (دستورپرداخت) از طريق كانال ارتباطي MQ بين بانك های عضو از طریق واسطه گری بانك مركزي ج.ا.ا می باشد .
برخی تعاریف هم به شرح زیر است :
- نظام جامع پرداخت : ساز و كاري است كه مي تواند وجه را از يك حساب در يك بانك به حسابي در بانك ديگر انتقال دهد . نظام جامع پرداخت همه پرداختهاي بين بانكي را در ساختاري منسجم و به هم پيوسته در بر مي گيرد .
- ساتنا ( سامانه تسويه ناخالص آني ) : نظامي الكترونيكي است كه پردازش و تسويه تراكنش هاي بين بانكي و دستور پرداخت هاي فوري را به صورت انفرادي و آني انجام مي دهد [1].
- تسويه ناخالص : با فرض اينكه بانك الف 40 واحد به بانك ب بدهكار شده باشد و بانك ب نيز 15 واحد به بانك الف بدهكار باشد تسويه ناخالص آن است كه هر دو تراكنش به صورت مجزا ( ناخالص ) ثبت و تسويه گردند .
- بانك مركزي : بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران .
- عضو : بانك ها و موسسات مالي و اعتباري مي باشند كه با مجوز بانك مركزي ج.ا.ا فعاليت و با امضاي موافقتنامه به عضويت سامانه تسويه ناخالص آني درآمده است .
- تراكنش : عبارت است از يك مبادله مالي بين دو عضو صادركننده و ذينفع كه بر اساس دستور پرداخت صادر كننده آغاز و با بدهكار شدن حساب فني صادركننده و بستانكار شدن حساب فني ذينفع خاتمه مي يابد .
- تسويه گر : بانك مركزي با حسابي كه براي اعضا افتتاح كرده ، تراكنش هاي بين بانكي اعضا را از طريق حساب هاي مزبور به انجام مي رساند .
- راهبر : بانك مركزي راهبري سخت افزارها و نرم افزارهاي " ساتنا " و اداره امور روزانه و مسايل عملياتي را بر عهده دارد .
- حساب فني (Technical Account) : عبارت است از حساب عضو در ساتنا كه تك تك تراكنش هاي ساتنا در آن اعمال مي گردد . مانده نهايي حساب فني در پايان روز به حساب تسويه عضو منتقل مي گردد و بر اين اساس مانده حساب فني در پايان روز كاري همواره صفر است .
[1] - بر مبناي تعاريف و اصطلاحات دستورالعمل صدور دستور پرداخت و انتقال وجوه كه طي بخشنامه شماره ن پ/1354 مورخ 30/9/1385 بانك مركزي ج.ا.ا به شبكه بانكي كشور ابلاغ شده است .
- حساب تسويه (Settelment Account ): عبارت است از حساب جاري عضو نزد اداره معاملات ريالي بانك مركزي كه نتيجه نهايي تراكنش ساتنا ( حساب فني ) در آن منعكس مي گردد . موجودي حساب تسويه در ابتداي روز كاري به حساب فني منتقل گرديده و در طي روز نيز امكان انتقال وجوه واريز شده به حساب فني و بالعكس وجود دارد .
- تاريخ صدور : عبارت است از تاريخ ارائه دستور پرداخت به بانك از سوي مشتري.
- تاريخ موثر : عبارت است از تاريخي كه صادركننده، براي اجراي دستور پرداخت مشخص كرده است . بديهي است در صورتي كه تاريخ مشخص شده روز كاري نباشد ، اولين روز كاري پس از تاريخ مشخص شده به عنوان تاريخ موثر در نظر گرفته مي شود.
- روز كاري : عبارت است از روزهايي از تقويم رسمي كه ساتنا دريافت ، پردازش و ارسال دستورهاي پرداخت را مي پذيرد .
- ساعات كاري : عبارت است از بازه زماني در هر روز كاري كه ساتنا دريافت ، پردازش و ارسال دستورهاي پرداخت را مي پذيرد .
- BIC (Bank Identifer Code) : شماره منحصر بفردي است كه به هر عضو اختصاص مي يابد و وسيله است كه بانك مركزي ج.ا.ا اعضا را با آن شناسايي مي كند .
ساتنا انواع تراكنش هاي زير را پوشش مي دهد :
v تراكنش هاي بين اعضا (Bank2Bank) : دستور پرداختي است كه صادر كننده و ذينفع نهايي آن هر دو عضو باشند .
v تراكنش بين مشتريان (Customer2Customer ) : دستور پرداختي است كه صادر كننده و ذينفع نهايي آن ، هر دو مشتريان اعضا باشند . در اين گونه تراكنش جزئيات مربوط به مشخصات و حساب صادركننده و ذينفع نهايي در دستور پرداخت ذكر مي گردد .
v تراكنش بين عضو و مشتري (Bank2Customer) : دستور پرداختي است كه صادر كننده آن عضو و ذينفع نهايي آن مشتري عضو ديگري باشد . در اين گونه تراكنش ها جزئيات مربوط به مشخصات و حساب ذينفع نهايي در دستور پرداخت ذكر مي گردد .
v تراكنش بين مشتري و عضو ( Customer2Bank ) : دستور پرداختي است كه صادركننده آن مشتري و ذينفع نهايي آن عضو ديگري باشد. در اينگونه تراكنش ها جزئيات مربوط به مشخصات و حساب صادركننده در دستور پرداخت ذكر مي گردد .
v تراكنش هاي پاياپاي : دستور پرداختي است كه توسط بانك مركزي و بر اساس نتيجه پاياپاي يك مركز پاياپاي صادر شده و طي آن حساب برخي اعضا بدهكار و حساب برخي ديگر از اعضا بستانكار مي شود .
v پرداخت هاي عهده بانك مركزي به دليل قطع ارتباط عملياتي يك عضو .
ويژگي پيام هاي دستور پرداخت در ساتنا :
دستور پرداخت هاي ارسالي به ساتنا بر مبناي اولين صادره از اولين وارده (FIFO) پردازش و تسويه مي گردد مگر آن كه اولويت خاصي از طرف بانك مشخص شده باشد .
دستور پرداخت در ساتنا منحصرا به صورت برخط (Online) دريافت مي شود.
قالب دستور پرداخت ها منطبق با پيام هاي سوئيفتي بوده و با فرمت XML صادره مي گردند .
هر دستور پرداخت داراي اولويت پرداخت مي باشد بدين مفهوم كه بانك فرستنده تعيين مي نمايد كه كدام دستور پرداخت زودتر مبادله گردد . اين اولويت توسط عددي كه بين 0 تا 99 است مشخص مي شود . عدد 0 اولين اولويت و عدد 99 آخرين اولويت پرداخت مي باشد .
دستور پرداخت ها بدوا توسط كاربران شعب در شعب تابعه بانك توليد و توسط كاربران ارشد مستقر در دايره RTGS مديريت امور مالي تاييد و ارسال مي گردد .
هر دستور پرداخت در صورت وجود كفايت موجودي حساب فني نزد بانك مركزي قابل پرداخت مي باشد . امكان حذف هيچ دستورپرداختي پس از صدور پيام ميسر نبوده و در صورت عدم كفايت موجودي ، دستور پرداخت در نوبت انتظار مي ماند تا نهايتا به يكي از طرق ذيل تسويه گردد :
در صورت وجود كفايت موجودي در همان روز : از نوبت انتظار خارج و پرداخت مي گردد ( دريافت اعلاميه بدهكار).
در صورت عدم كفايت موجودي در همان روز : بانك مركزي ج.ا.ا دستور پرداخت را ابطال و به مرجع مربوطه برگشت مي زند.
هر يك از دستور پرداختها در ساتنا تنها زماني انجام شده تلقي مي گردد كه تسويه شده باشد .
|
توضيحات |
نمونه دستور پرداخت XML |
|
شروع پيام |
|
|
شروع عنوان پيام |
|
|
نام بانك فرستنده |
|
|
نام بانك گيرنده |
|
|
حالت پيام ( دو حالت Test/Live) |
|
|
زمان ارسال پيام |
|
|
شمارنده پيام |
|
|
بستن عنوان پيام |
|
|
بدنه پيام . . . |
|
|
شروع محتويات پيام MQ103 |
|
|
شامل اولويت / جزئيات پيام |
……. |
|
بستن بدنه پيام |
|
|
تاييد پيام توسط امضاي الكترونيكي |
|
|
انتهاي پيام MQ103 |
|
|
انتهاي پيام |
انواع پیام ها و مفهوم آن:
|
عنوان پيام |
شرح | |
|
پيام هاي ارسالي |
MQ103 |
دستور پرداخت نوع 103 |
|
MQ202 |
دستور پرداخت نوع 202 | |
|
پيام هاي دريافتي |
MQ701 |
اخطار خودداري از واريز/ تسويه |
|
MQ845 |
جزئيات عملكرد پيام هاي واريز/ تسويه نشده | |
|
MQ900 |
اعلام پيام پرداخت فرستنده | |
|
MQ900,MQ910 |
اطلاع از بستانكار / بدهكار شدن حسابهاي فرستنده/گيرنده پيام | |
|
MQ999 |
اخطار پيام هاي صادره غير معتبر فرستنده | |
نکته قابل توجه : دستور دهنده دستور پرداخت بايد در بانك مبدا داراي حساب باشد
روزها و ساعات كار سامانه :
بر اساس بند 5 قسمت " ب " دستورالعمل ارسالي اداره نظام هاي پرداخت بانك مركزي ج.ا.ا( بخشنامه شماره ن پ/م/1036 مورخ 30/5/86) روزها و ساعات كاري سامانه به شرح ذيل مي باشد :
شنبه تا چهارشنبه : از ساعت 8:30 صبح تا 12:30.
پنجشنبه ها : از ساعت 8:30 صبح تا 12:00.
اینم نمودار گردشش :
